فلج بلز چیست؟

فلج بلز یا فلج عصب صورت یکی از شایع ترین اختلالات عصبی است که به صورت ناگهانی باعث ضعف یا فلج موقت عضلات یک سمت صورت می شود.

این بیماری معمولا در اثر التهاب عصب هفتم مغزی ایجاد شده و می تواند علائمی مانند افتادگی صورت، ناتوانی در بستن کامل چشم، دشواری در لبخند زدن، تغییر حس چشایی و حتی افزایش حساسیت به صدا را به همراه داشته باشد.

اگرچه مشاهده این علائم ممکن است نگران کننده باشد، اما در بسیاری از بیماران با تشخیص سریع و شروع درمان مناسب، بهبود قابل توجهی طی چند هفته تا چند ماه حاصل می شود.

درمان فلج بلز معمولا شامل دارو، فیزیوتراپی، تمرینات عضلات صورت و مراقبت از چشم است تا علاوه بر تسریع روند بهبودی، از بروز عوارضی مانند خشکی قرنیه یا ضعف ماندگار عضلات صورت جلوگیری شود.

آشنایی با علت، علائم، روش های تشخیص و درمان فلج بلز به شما کمک می کند در صورت بروز این عارضه، در سریع ترین زمان ممکن اقدامات درمانی مناسب را آغاز کنید.

فلج بلز یا بلز پالسی چیست؟

فلج بلز یا فلج عصب صورت یک اختلال عصبی است که به طور ناگهانی باعث ضعف یا فلج موقت عضلات یک سمت صورت می شود.

این عارضه در اثر التهاب عصب هفتم مغزی ایجاد شده و می تواند توانایی انجام حرکاتی مانند لبخند زدن، بستن کامل چشم، بالا بردن ابرو یا اخم کردن را تحت تاثیر قرار دهد.

اگرچه علت دقیق فلج بلز همیشه مشخص نیست، اما در بسیاری از موارد عفونت های ویروسی، به ویژه ویروس هرپس سیمپلکس، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل ایجادکننده آن شناخته می شوند.

ضعف سیستم ایمنی، استرس و برخی بیماری ها نیز ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهند.

فلج بلز در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما بیشتر در افراد 16 تا 60 سال دیده می شود.

خوشبختانه این بیماری در اغلب بیماران موقتی است و با درمان به موقع، شامل دارودرمانی، فیزیوتراپی و مراقبت از چشم، طی چند هفته تا چند ماه بهبود پیدا می کند.

با این حال، مراجعه سریع به پزشک برای تشخیص صحیح و شروع درمان، نقش مهمی در کاهش احتمال بروز عوارض و تسریع روند بهبودی دارد.

ویروس ها یا باکتری هایی که با توسعه فلج بلز مرتبط شده اند عبارتند از:

• ویروس هرپس سیمپلکس، که باعث ایجاد تبخال ها (زخم سرد) و تبخال تناسلی می شود.
• ویروس اچ آی وی HIV (عامل بیماری ایدز)، که به سیستم ایمنی آسیب می رساند.
• ویروس هرپس زوستر که سبب ایجاد آبله مرغان و زونا می شود.
• ویروس Epstein-Barr، که باعث ایجاد بیماری مونونوکلئوز (بیماری بوسه) می شود
• بیماری سارکوئیدوز، که باعث التهاب در ارگانهای بدن می شود.
• بیماری لایم، که یک عفونت باکتریایی است که توسط کنه های آلوده ایجاد می شود.
• بیماری های تنفسی (مثل آدنوویروس)
• سرخجه (روبلا یا سرخک آلمانی)
• اوریون
• آنفولانزا نوع B
• بیماری دست-پا-و-دهان (ویروس کوکساکی)

علائم فلج بلز

فلج بلز معمولا به صورت ناگهانی بروز می‌کند و بیشتر یک سمت صورت را درگیر می‌سازد.

شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است از ضعف خفیف عضلات صورت تا فلج کامل یک طرف صورت متغیر باشد.

از آنجا که برخی از نشانه‌های این بیماری با سکته مغزی شباهت دارند، تشخیص سریع توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.

شایع‌ترین علائم فلج بلز به عملکرد عصب صورت مرتبط هستند و می‌توانند روی حرکت عضلات، حس چشایی، ترشح اشک و بزاق و حتی توانایی صحبت کردن یا غذا خوردن تاثیر بگذارند.

آشنایی با این علائم به مراجعه به موقع و شروع درمان مناسب کمک می‌کند.

علائم شایع فلج بلز شامل موارد زیر است:

• ضعف یا فلج یک طرف صورت: افتادگی ناگهانی عضلات صورت که معمولا مهم‌ترین نشانه بیماری محسوب می‌شود.
• اختلال در بستن چشم: ناتوانی در بستن کامل پلک که می‌تواند باعث خشکی و تحریک چشم شود.
• افتادگی گوشه لب: کاهش کنترل عضلات دهان که صحبت کردن، خندیدن و نوشیدن مایعات را دشوار می‌کند.
• درد اطراف گوش یا فک: احساس درد یا ناراحتی در پشت گوش یا ناحیه فک سمت درگیر.
• کاهش حس چشایی: تغییر یا کاهش توانایی تشخیص طعم غذاها، به ویژه در قسمت جلویی زبان.
• حساسیت به صدا: بلندتر شنیده شدن صداها در گوش سمت مبتلا به دلیل درگیری عصب صورت.
• تغییر در ترشح اشک و بزاق: افزایش یا کاهش تولید اشک و بزاق که ممکن است باعث خشکی دهان یا آبریزش چشم شود.
• مشکل در جویدن و نوشیدن: ضعف عضلات صورت می‌تواند کنترل غذا و مایعات را دشوار کند.
• سردرد یا احساس سنگینی صورت: برخی بیماران همزمان با شروع علائم دچار سردرد یا احساس فشار در صورت می‌شوند.
• گرفتگی یا انقباض عضلات صورت: در بعضی افراد، هنگام بهبود بیماری حرکات غیرارادی یا انقباض عضلات مشاهده می‌شود.

در صورت بروز ناگهانی افتادگی صورت، اختلال در حرکت عضلات یا ناتوانی در بستن چشم، باید در اسرع وقت به پزشک متخصصی مانند دکتر مجید قربان‌زاده مراجعه کنید.

زیرا این علائم ممکن است علاوه بر فلج بلز، در بیماری‌های مهمی مانند سکته مغزی نیز دیده شوند.

علت بیماری فلج صورت چیست؟

فلج بلز زمانی رخ می‌دهد که عصب هفتم مغزی (عصب صورت) دچار التهاب یا فشار شود و نتواند پیام‌های عصبی را به درستی به عضلات صورت منتقل کند.

در نتیجه، فرد با ضعف یا فلج ناگهانی یک سمت صورت، افتادگی عضلات و اختلال در حرکات طبیعی صورت مواجه می‌شود.

اگرچه علت دقیق این بیماری هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ترکیبی از عوامل عفونی، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط فردی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

مهم‌ترین علل و عوامل خطر فلج بلز عبارت‌اند از:

• عفونت‌های ویروسی: ویروس‌هایی مانند هرپس سیمپلکس، زونا و برخی عفونت‌های تنفسی می‌توانند باعث التهاب عصب صورت شوند.
• التهاب و تورم عصب صورت: تورم عصب در مسیر باریک استخوانی، انتقال پیام‌های عصبی را مختل کرده و زمینه بروز فلج را فراهم می‌کند.
• دیابت: افراد مبتلا به دیابت بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به فلج بلز قرار دارند.
• بارداری: به ویژه در سه ماهه پایانی بارداری و روزهای ابتدایی پس از زایمان، احتمال بروز این عارضه افزایش می‌یابد.
• فشار خون بالا: بیماری‌های عروقی از جمله فشار خون بالا می‌توانند یکی از عوامل مستعدکننده باشند.
• ضعف یا اختلال سیستم ایمنی: عملکرد نامناسب سیستم ایمنی ممکن است احتمال التهاب عصب صورت را افزایش دهد.
• سابقه خانوادگی: در برخی افراد، زمینه ژنتیکی می‌تواند خطر ابتلا را بیشتر کند.
• عفونت‌های دستگاه تنفسی: سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا برخی عفونت‌های ریوی گاهی پیش از شروع علائم فلج بلز مشاهده می‌شوند.
• بیماری‌های عصبی یا خودایمنی: در مواردی، بیماری‌هایی مانند سندرم گیلن باره، میاستنی گراویس یا ام اس در بررسی‌های تشخیصی باید از فلج بلز افتراق داده شوند.
• استرس و عوامل محیطی: استرس شدید یا قرار گرفتن ناگهانی در معرض سرمای شدید ممکن است در برخی افراد به عنوان عامل محرک عمل کند، هرچند شواهد قطعی درباره نقش مستقیم آن‌ها وجود ندارد.

تشخیص فلج بلز

قبل از انجام درمان، پزشک ابتدا علت ضعف عضلات صورت را بررسی می‌کند تا مطمئن شود علائم ناشی از فلج بلز است و بیماری‌هایی مانند سکته مغزی، تومورهای مغزی یا عفونت‌های عصبی عامل بروز آن نیستند.

تشخیص سریع و دقیق، نقش مهمی در شروع به موقع درمان و افزایش احتمال بهبودی کامل دارد.

در اغلب موارد، تشخیص فلج بلز با معاینه بالینی انجام می‌شود، اما در صورت نیاز پزشک از آزمایش‌های تکمیلی نیز کمک می‌گیرد.

معاینه بالینی و بررسی علائم

اولین مرحله تشخیص، معاینه عضلات صورت است.

پزشک از بیمار می‌خواهد حرکاتی مانند بالا بردن ابرو، بستن چشم، لبخند زدن، اخم کردن یا نشان دادن دندان ها را انجام دهد تا میزان ضعف عصب صورت و شدت درگیری آن مشخص شود.

زمان شروع علائم، سابقه بیماری های زمینه ای و وجود عفونت های اخیر نیز بررسی خواهد شد.

آزمایش الکترومیوگرافی (EMG)

در صورتی که شدت آسیب عصب صورت نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش الکترومیوگرافی را درخواست کند.

این تست با اندازه گیری فعالیت الکتریکی عضلات، میزان آسیب عصب و روند بهبود آن را ارزیابی کرده و در انتخاب بهترین روش درمانی کمک کننده است.

تصویربرداری از مغز و اعصاب

در برخی بیماران، برای رد سایر بیماری های احتمالی از روش های تصویربرداری مانند MRI، سی تی اسکن یا در موارد خاص تصویربرداری با اشعه ایکس استفاده می شود.

این بررسی ها به پزشک کمک می کنند تا وجود تومور، خونریزی، شکستگی جمجمه یا سایر اختلالات عصبی را تشخیص داده یا رد کند.

آزمایش خون

اگر پزشک احتمال دهد که علائم به دلیل عفونت های ویروسی، باکتریایی یا برخی بیماری های زمینه ای ایجاد شده است، انجام آزمایش خون نیز توصیه می شود.

نتایج این آزمایش ها در کنار معاینه بالینی و سایر بررسی ها، به تشخیص دقیق فلج بلز و انتخاب مناسب ترین روش درمان کمک می کند.

درمان فلج بلز

قبل از شروع درمان فلج بلز، پزشک ابتدا شدت آسیب عصب صورت و علت بروز علائم را بررسی می کند.

هرچه درمان در 72 ساعت نخست پس از شروع علائم آغاز شود، احتمال بهبود کامل عملکرد عضلات صورت بیشتر خواهد بود.

هدف از درمان، کاهش التهاب عصب، حفظ عملکرد عضلات صورت، محافظت از چشم و جلوگیری از عوارض طولانی مدت است.

در اغلب بیماران، با درمان مناسب و رعایت مراقبت های لازم، علائم طی چند هفته تا چند ماه بهبود پیدا می کنند.

درمان دارویی فلج بلز

دارو درمانی اولین و مهم ترین اقدام برای کنترل فلج بلز محسوب می شود و معمولاً در روزهای ابتدایی بیماری آغاز می گردد.

کورتون ها

داروهایی مانند پردنیزولون با کاهش التهاب و فشار وارد شده بر عصب صورت، روند ترمیم عصب را تسریع می کنند.

بهترین نتیجه زمانی حاصل می شود که مصرف این داروها حداکثر تا 72 ساعت پس از شروع علائم آغاز شود.

داروهای ضد ویروس

اگر پزشک احتمال دهد عامل ایجاد فلج بلز یک عفونت ویروسی مانند ویروس هرپس سیمپلکس باشد، ممکن است داروهای ضد ویروس مانند آسی کلوویر را در کنار کورتون تجویز کند.

داروهای مسکن

در صورتی که بیمار دچار درد اطراف گوش، فک یا صورت باشد، مصرف داروهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن می تواند به کاهش درد و احساس ناراحتی کمک کند.

فیزیوتراپی و تمرینات صورت

فیزیوتراپی یکی از موثرترین روش های کمک کننده در درمان فلج بلز است.

تمرینات تخصصی باعث تقویت عضلات ضعیف شده، جلوگیری از خشکی عضلات و بهبود هماهنگی حرکات صورت می شوند.

این تمرینات باید زیر نظر فیزیوتراپیست انجام شوند تا از ایجاد حرکات غیرطبیعی عضلات جلوگیری شود.

برخی تمرینات رایج عبارتند از:

• بالا بردن ابروها
• بستن و باز کردن کنترل شده چشم ها
• لبخند زدن و جمع کردن لب ها
• باد کردن گونه ها
• حرکت دادن لب ها به طرفین
• ماساژ صورت

ماساژ ملایم عضلات صورت می تواند جریان خون را افزایش داده و به کاهش گرفتگی عضلات کمک کند.

انجام حرکات آرام و دایره ای روی گونه ها، پیشانی و اطراف دهان، به همراه استفاده از روغن های طبیعی مانند روغن زیتون یا نارگیل، در کنار فیزیوتراپی می تواند روند بهبودی را تسریع کند.

مراقبت از چشم

در بسیاری از بیماران، پلک سمت مبتلا به طور کامل بسته نمی شود و این موضوع احتمال خشکی و آسیب قرنیه را افزایش می دهد.

به همین دلیل پزشک ممکن است استفاده از اشک مصنوعی، پماد چشمی، بستن چشم هنگام خواب یا استفاده از پد محافظ چشم را توصیه کند.

درمان های خانگی فلج بلز

رعایت چند نکته ساده در منزل می تواند به کاهش علائم و بهبود سریع تر کمک کند:

• استراحت کافی و خواب منظم
• نوشیدن مایعات کافی
• تغذیه سالم و سرشار از ویتامین ها
• کاهش استرس و اضطراب
• استفاده از کمپرس گرم روی عضلات دردناک صورت
• انجام منظم تمرینات تجویز شده توسط پزشک یا فیزیوتراپیست
• درمان فلج بلز مزمن

اگر علائم پس از چند ماه به طور کامل برطرف نشوند، ممکن است بیمار به فلج بلز مزمن مبتلا شده باشد.

در این شرایط، پزشک با توجه به شدت آسیب، روش های درمانی پیشرفته تری را پیشنهاد می کند که می توانند شامل موارد زیر باشند:

• فیزیوتراپی تخصصی
• تحریک الکتریکی عضلات
• لیزر کم توان (LLLT)
• تزریق بوتاکس برای کاهش اسپاسم های عضلانی
• جراحی ترمیمی در موارد منتخب

مدت زمان درمان فلج بلز

مدت زمان بهبودی در افراد مختلف متفاوت است، اما بیشتر بیماران طی 3 تا 6 هفته بهبود قابل توجهی را تجربه می کنند.

در موارد شدید، روند درمان ممکن است چند ماه ادامه داشته باشد.

سن بیمار، شدت آسیب عصب، شروع سریع درمان و انجام منظم تمرینات توانبخشی، مهم ترین عواملی هستند که بر سرعت بهبود تاثیر می گذارند.

آیا روش های جایگزین موثر هستند؟

برخی افراد از روش هایی مانند طب سوزنی، یوگا، بیوفیدبک، تحریک الکتریکی یا مصرف مکمل هایی مانند ویتامین های گروه B و زینک استفاده می کنند.

اگرچه بعضی از بیماران از این روش ها احساس بهبود دارند، اما شواهد علمی کافی برای اثبات تاثیر قطعی آن ها وجود ندارد.

به همین دلیل این روش ها تنها باید با نظر پزشک و در کنار درمان های استاندارد مورد استفاده قرار گیرند، نه به عنوان جایگزین درمان اصلی.

عوارض فلج بلز

بیشتر افراد مبتلا به فلج بلز با تشخیص و درمان به موقع، بدون عارضه جدی بهبود پیدا می کنند و عملکرد طبیعی عضلات صورت را دوباره به دست می آورند.

با این حال، در مواردی که شدت آسیب عصب صورت زیاد باشد یا درمان با تاخیر آغاز شود، احتمال بروز برخی عوارض وجود دارد.

یکی از مهم ترین عوارض، آسیب ماندگار عصب هفتم مغزی است که می تواند باعث باقی ماندن ضعف یا عدم تقارن عضلات صورت شود.

اگر پلک به طور کامل بسته نشود، خشکی شدید چشم، زخم قرنیه، عفونت چشمی و حتی کاهش بینایی ممکن است ایجاد شود و به همین دلیل مراقبت از چشم اهمیت زیادی دارد.

یکی دیگر از عوارض فلج بلز، سینکینزیس است یعنی وضعیتی که در آن هنگام انجام یک حرکت ارادی، عضله دیگری به صورت غیرارادی منقبض می شود.

برای مثال ممکن است هنگام لبخند زدن، چشم همان سمت نیز به طور ناخواسته بسته شود.

مراجعه سریع به پزشک، مصرف منظم داروها و انجام تمرینات فیزیوتراپی، نقش مهمی در کاهش احتمال بروز این عوارض و بهبود کامل بیمار دارد.

سوالات متداول

در صورت مشاهده علائم فلج بلز، آگاهی از پاسخ سوالات رایج می تواند به تصمیم گیری سریع تر و مراجعه به موقع به پزشک کمک کند.

آیا فلج بلز خود به خود درمان می شود؟

بله، بسیاری از بیماران طی چند هفته تا چند ماه بهبود پیدا می کنند.

شروع درمان در روزهای ابتدایی احتمال بهبودی کامل را افزایش می دهد.

فلج بلز با سکته مغزی چه تفاوتی دارد؟

فلج بلز فقط عصب صورت را درگیر می کند.

سکته مغزی معمولاً با علائمی مانند ضعف اندام ها، اختلال گفتار یا کاهش هوشیاری همراه است و نیاز به درمان اورژانسی دارد.

آیا فلج بلز خطرناک است؟

این بیماری معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست.

در صورت عدم درمان ممکن است عوارضی مانند خشکی چشم یا ضعف ماندگار عضلات صورت ایجاد شود.

درمان فلج بلز چقدر طول می کشد؟

بیشتر بیماران طی 3 تا 6 هفته بهبود قابل توجهی پیدا می کنند.

در موارد شدید ممکن است روند درمان چند ماه ادامه داشته باشد.

آیا فلج بلز دوباره عود می کند؟

عود فلج بلز شایع نیست، اما در درصد کمی از بیماران ممکن است دوباره اتفاق بیفتد.

به ویژه اگر عوامل زمینه ای مانند دیابت یا عفونت های ویروسی وجود داشته باشد.

آیا فیزیوتراپی برای فلج بلز ضروری است؟

در بسیاری از بیماران، انجام تمرینات و فیزیوتراپی تحت نظر متخصص به بازگشت عملکرد طبیعی عضلات صورت و کاهش احتمال عوارض کمک می کند.

آیا جراحی برای فلج بلز لازم است؟

اکثر بیماران هرگز به جراحی نیاز پیدا نمی کنند.

با این حال، اگر پس از گذشت مدت طولانی عملکرد عصب صورت بهبود نیابد یا آسیب شدید باشد، ممکن است جراحی ترمیمی یا جراحی پلاستیک برای بهبود تقارن صورت و عملکرد عضلات توسط پزشک توصیه شود.